Wskaźniki wypłacalności

W dotychczasowych wpisach o bilansie banku i przepływach pieniężnych, podkreślałem, że działalność banku jest o tyle nietypowa z perspektywy analizy finansowej, że nie liczą się przepływy gotówki (jak w każdym innym biznesie), ale sytuacja bilansowa. W tym poście, już raczej dla kogoś kto dobrze rozumie poszczególne pozycje sprawozdania finansowego banku, przedstawiam to co jest najważniejsze - wskaźniki wypłacalności.

Czym są wskaźniki wypłacalności?

Banki, ze względu na swoje fundamentalne znaczenia dla gospodarki (mówi się, że są "krwioobiegiem" gospodarki) oraz charakter ich usług - niezbędnych wręcz dla większości ludzi są ściśle regulowane. Jednym z najważniejszych elementów

Banki jako podmioty ściśle regulowane, muszą zawsze spełniać kryteria wyznaczone w prawie (obecnie przede wszystkim w dyrektywach i rozporządzeniach unijnych) oraz przede wszystkim w wytycznych Komisji Nadzoru Finansowego. Najważniejsze z tych kryteriów - wskaźniki wypłacalności pokazują, jak stabilna jest struktura pasywów banku w stosunku do ryzykowności struktury aktywów. Wskaźniki te działają w ten sposób, że im bardziej agresywne/ ryzykowne aktywa ma dany bank, tym więcej musi mieć kapitału własnego.

Podstawowe wskaźniki wypłacalności to tzw. Tier1 i Tier2. Różnią się zakresem pasywów branych pod uwagę.

Jak wylicza się wskaźniki wypłacalności?

W celu obliczenia wskaźników wypłacalności trzeba najpierw obliczyć dwa elementy.

Po pierwsze, konieczne jest oszacowanie wymogu kapitałowego. Wśród wymogów kapitałowych najważniejszym jest ten wynikający z ryzyka kredytowego. Każdy element aktywów banku ma przypisaną wagę ryzyka zależną od jego charakterystyki, których suma stanowi RWA (risk weighted assets) - przykładowe wagi znajdziesz np. tutaj. Suma risk weighted assets jest następnie mnożona przez 8%.

Po drugie, istotny jest poziom kapitałów własnych (Tier 1) lub kapitałów własnych i zobowiązań podporządkowanych (Tier 2). Są one wyliczane w oparciu o pozycje bilansowe z pewnymi modyfikacjami wynikającymi z regulacji prawnych i KNF.

Jeśli mamy dwie powyższe pozycje, to obliczenie wskaźnika wypłacalności jest już bardzo proste. Wystarczy sumę kapitału regulacyjnego (fundusze własne) podzielić przez sumę wszystkich wymogów, a następnie przemnożyć przez 8%.

Dlaczego to jest aż tak istotne?

Z perspektywy właściciela jakiegokolwiek podmiotu gospodarczego najważniejszą kwestią jest możliwość czerpania korzyści ze swojej własności - przede wszystkim w postaci dywidendy. W przypadku akcjonariuszy banku, wypłata dywidendy jest uzależniona właśnie od poziomu wskaźników kapitałowych. Wypłacając dywidendę, akcjonariusze zmniejszają poziom kapitałów, który jest podstawą do wyliczenia wskaźników wypłacalności. Jednocześnie nie może on spaść poniżej poziomów określonych w prawie i wytycznych Komisji Nadzoru Finansowego. Dlatego efektywnie, to poziom wskaźników wypłacalności pokazuje, ile dany bank może wypłacić dywidendy. Nieprzypadkowo najlepsza moim zdaniem metoda wyceny banków (dywidendowa) oparta jest właśnie na założeniach odnośnie wskaźników kapitałowych.

Bilans - zobowiązania wobec klientów

Bilans - zobowiązania wobec klientów

Wszystkie pieniądze jakie my (klienci indywidualni), przedsiębiorstwa i inne podmioty trzymają w banku na kontach i lokatach stanowią oczywiście zobowiązania banku. Prawie zawsze stanowią one największą część pasywów banku. Im są większe tym więcej bank może udzielić kredytów (zwiększyć aktywa, o ile spełnia także wymogi kapitałowe), a przede wszystkim, zwiększyć marżę odsetkową netto i wynik na działalności odsetkowej. Zobaczmy co się na nie składa (i jakich proporcjach na przykładzie banku ING).

Źródło: Sprawozdanie skonsolidowane GK ING Banku za 2016 r.

1. Główne pozycje zobowiązań wobec klientów

Podstawową i zdecydowanie największą kategorią w ramach zobowiązań wobec klientów stanowią depozyty. Są to wszystkie środki, które klienci posiadają na wszelkich rachunkach w banku - szerzej opisane poniżej. To są w większości te magiczne depozyty, które są o objęte gwarancjami BFG, a na końcu gwarancjami Skarbu Państwa. M. in. dzięki temu ich koszt pozyskania jest bardzo niski i banki mogą zarabiać na akcji kredytowej.

Pozostałe pozycje w kategorii zobowiązań wobec klientów związane są z innymi produktami bankowymi - np. gwarancjami bankowymi, w których bank jest zobowiązany do wypłaty jakiejś kwoty na żądanie tzw. strony trzeciej. Ponadto istotną część stanowią kredyty przyznane (umowa została podpisana), ale jeszcze nie uruchomione (czyli klient jeszcze nie wysłał dyspozycji uruchomienia, ale jak to zrobi, bank będzie musiał wypłacić środki). W większości są to kredyty obrotowe dla przedsiębiorców, rzadko wykorzystywane w pełni.

2. Rachunki bieżące

Zobowiązania z rachunków bieżących to nic innego niż środki trzymane przez klientów na rachunkach osobistych (RORach) i kontach bieżących (dla przedsiębiorców). Są one nieoprocentowane, dlatego stanowią najlepsze z perspektywy banku źródło finansowania swojej akcji kredytowej. Większość klientów oczywiście woli trzymać pieniądze na oprocentowanych rachunkach - lokatach i kontach oszczędnościowych, ale zawsze zostaje jednak trochę "osadów" na potrzeby płynnościowe. Powoduje to, że niektóre banki są nawet skłonne prowadzić rachunki za darmo (i to naprawdę za darmo, a nie żeby poukrywać opłaty - przykłady darmowych kont). Zarabiają wtedy po prostu na wyższej marży odsetkowej netto.

3. Rachunki oszczędnościowe

Rachunki oszczędnościowe (czyli konta oszczędnościowe), to produkt pomiędzy kontem osobistym (bo jest jednak dostępność środków bez utraty oprocentowania cały czas, aczkolwiek ograniczona opłatami) a lokatami (wyższe oprocentowanie). Jeśli porównać z lokatami to widać, że przeciętnie oprocentowanie jest nieco niższe (przykładowo w tym rankingu kont oszczędnościowych najwyższe oferty dochodzą do 2,5%, podczas gdy dla lokat - ranking tutaj nawet do 4%. Konta oszczędnościowe są też takie "pośrednie" z perspektywy analizy finansowej banku. Z jednej strony z perspektywy banku są bardziej trwałe niż zwykłe konta (co ma odzwierciedlenie przy wyliczeniach wskaźników płynnościowych banku m.in. na potrzeby KNF), a z drugiej strony jednak trzeba płacić od nich odsetki.

4. Rachunki terminowe

Rachunki terminowe to lokaty. Zapewniają one najwyższy poziom trwałości (klient jest zazwyczaj mocno zniechęcony do zerwania przed czasem), ale odsetki są najwyższe. Na przykładnie ING Banku widać też, że bank ten ma raczej mało oprocentowaną ofertę lokat - stanowią stosunkowo małą część depozytów. To oczywiście plus z perspektywy rentowności banku - nie musi pozyskiwać droższego finansowania i wystarczy mu niezła oferta kont osobistych i oszczędnościowych.

Bilans - Pasywa

Bilans - pasywa

Prawa strona bilansu banku - pasywa jest niemniej ciekawa niż lewa strona. Standardowo dzieli się ona na dwie części - zobowiązania oraz kapitał własny. Zobaczmy po kolei, co tam się znajduje:

Źródło: Skonsolidowane sprawozdanie finansowe GK ING Banku za 2016 r.